Kamis, 01 Oktober 2015

Dhalang Sapanyana


Dhalang Sapanyana
Sutradara:
Paraga:
-Adipati Puspa Handungjaya      :
-Prameswari                              :
-Rara Rayungwulan                   :
-Patih Singapadu                       :
-Prajurit Carangsoka                  :
-Dhalang Sapanyana                  :
-Ambarsari                               :
-Ambarwati                               :
-Dhagelan                                 :
-Adipati Grudapati                     :
-Prameswari                              :
-Raden Menak Jasari                 :
-Patih Singapati                         :
-Wedana Yuyurumpung            :
-Penewu Sukmayana                 :
-Raden Kembangjaya                :
-Prajurit Paranggarudha             :



Babak 1.
Adegan 1. Pasewakan Paranggarudha.
Casting: Grudapati, Patih Singapati, Yuyurumpung, Menak Jasari, wadya
Setting: Pendhapa
Iringan: Ladrang Pasewakan.
Grudapati              : Lah ta Patih wrangkaningwang,
                               Sowanmu padha basuki,
                               Ingsun mundhut wartanira,
                               Sowane pra wadya sami,
Singapati               : Inggih sang adipati,
                               Ngaturaken sungkem konjuk,
                               Pra wadya sami marak,
Yuyurumpung        : Sami nengga dhawuh ndika,
                               Sembah bekti konjuk ngarsa adipatya.(Sinom Nyamat)
Grudapati              : Banget panarimaku dene kabeh padha ngaturake bekti. Yayi Prameswari
Prameswari            : Kula kanjeng Adipati
Grudapati              : Iki mau ndherek sowan
Prameswari            : inggih Kanjeng
Grudapati              : Apa wis rampung anggonmu nggulawenthah sakehe putri ing Paranggarudha?
Prameswari            : Pikantuk pangestu nan dalem, nyatanipun para putri ing Paranggaruda tansah mestuti dhawuh panjenengan. Sanadyan sipate putri nanging kedah saged ngarumaken asma negari
Grudapati              : Gawe mongkog lan mareme atiku. Mula sawetara kepenakna anggonmu sowan. Awit kae akeh para nayaka kang padha ngabyantara.
Prameswari            : Sendika mangestokaken dhawuh.
Grudapati              : Patih Singapati
Singapati               : Kula Kanjeng Adipati Grudapati
Grudapati              : Tih, ing pasewakan dina iki aku ora bakal ngrembug bab katentremane kadipaten munggahe karaharjane para kawula ing Parang Garudha. Nanging sing tak rembug ing dina iki ora liya kejaba putraku si Menak Jasari kang bakal tak palakramakake.
Singapati               : Inggih kanjeng. Kang abdi dereng mireng pawartos anggen panjenengan nglamar putri Carangsoka atmajanipun Kanjeng Adipati Puspa Handungjaya, menapa sampun katampi?
Grudapati              : Wis, kepara yayi Puspa Handung Jaya lila legawa maringake putrine si Rayungwulan bakal kapundhut garwa dening putraku si Menak Jasari. Nanging Tih…
Singapati               : Kados pundi Kanjeng?
Grudapati              : Rayungwulan njaluk bebana…
Singapati               : Bebana?
Grudapati              : Iya…
Singapati               : Lajeng bebananipun menapa Kanjeng?
Grudapati              : Sing dijaluk Rayungwulan, besuk dina dhedhaupan kudu nganakake tontonan wayang…
Singapati               : Lah menika rak gampil ta Kanjeng…
Grudhapati            : Gampang kepriye?
Singapati               : Menawi namung tetingalan wayang, ing Paranggarudha menika kathah seniman dhalang ingkang baut anggenipun ngasta pakeliran. Sinten ingkang dipun kersakaken kula sagah nyalang dhalang kalawau…
Grudhapati            : Tih, yen mung trima dhalang lumrah wae Rayungwulan ora gelem. Sing dikarepake yaiku dhalang kang wus nguwasani salwiring reh. Bab antawacana, sanggit crita, sabet lan udanegara kudu kecakup. Mangka aku durung nate pirsa dhalang kang kaya mangkono…
Singapati               : Wah kang abdi piyambak inggih dereng nate nguningani. Mbok bilih abdi panjenengan pun Yuyurumpung mangertosi…
Grudapati              : Yuyurumpung…
Yuyurumpung        : Kula kanjenge…
Grudapati              : Kowe kang kerep srawung klawan warga ing Kemaguhan lan warga desa sakiwa tengene. Apa kowe nate krungu dhalang kang tak aturake ing ngarep mau…
Yuyurumpung        : Sekedhap Kanjeng kula emut-emute… oh wonten kanjeng…
Grudapati              : Ana?
Yuyurumpung        : Inggih wonten…
Grudapati              : Banjur sapa?
Yuyurumpung        : Menika dhalang saking Bakaran Kanjeng. Naminipun Ki Sapanyana. Menika dhalang ingkang sampun kalok kajanapriya mungguh kawasisanipun anggenipun ndhalang Kanjeng…
Grudapati              : yen pancen Sapanyana iku kang pantes kanggo mahargya dhedhaupane putraku mula iki dina kowe tak utus menyang Bakaran. Kowe tak dhapuk minangka talange aturku…
Yuyurumpung        : inggih Kanjeng, keparenga kula lumengser sawetawis…
Grudapati              : Iya Yuyurumpung…
Adegan 2. Jasari gandrung
Jasari                     : Bocah ayu, age tuduhna esemu,
                               Aku wis ra kuwat,
                               Cintaku tulus lan suci,
                               Rayungwulan dimanakah engkau dinda…(Pocung)
Prameswari            : Ngger elinga ya ngger… iki ana pasewakan hlo Ngger…
Singapati               : Inggih Raden kula aturi emut…
Jasari                     : Yung… Rayungwulan… aja tansah beda aku ta cah manis. Dhung dhung nong tete trenggalung cepret…mbek meong mbek meong…
Grudapati              : Hahahaha… wahhh wis ora kuwat putraku… Bu…
Prameswari            : Kula Kanjeng..
Grudapati              : Ayo anakmu didandani cara nganten. Tih bubarna pasewakan!!
Singapati               : Sendika kanjeng…

Babak 2.
Adegan 1. Ki Sapanyana ketamuan Wedana Yuyurumpung
Setting: Omah desa
Casting: Sapanyana, Yuyurumpung, Ambarsari, Ambarwati.
Iringan: Srepeg Mataram
Sapanyana             : Weh tanggapan kok bladhegan. Yaa disukuri wae, pancen ya sasi apik mula  akeh wong nduwe gawe. Yen sepi ya klakon ora mangan tenan. Heehh.. nganti mbakyu Ambarsari karo Ambarwati keturon. Ora maido pancen ya tanggapan bladhegan.
Yuyurumpung        : Kulanuwun…
Sapanyana             : Nggih mangga, sapa kae?
Yuyurumpung        : Ki lawange bukaken!
Sapanyana             : Nggih sekedhap… hlo Ndara Dana, mangga-mangga ndara…
Yuyurumpung        : Iya iya Ki…
Sapanyana             : Wahhh rak sami kasugengan ta ndara…
Yuyurumpung        : Antuk pangestumu, tekaku ora ana pambeng. Piye tlatah Bakaran?
Sapanyana             : Pikantuk pangestu njenengan Ndara Dana, tlatah Bakaran ayom ayem tentrem.
Yuyurumpung        : Hla iki ngene, tekaku iki diutus dening Kanjeng Adipati Grudapati supaya…..(domblong)
Ambarsari             : Hlo iki mau ana tamu…
Sapanyana             : Iya iki ana rawuhe ndara Dana Yuyurumpung ing Maguhan.
Ambarsari             : Rak nggih sami kasugengan ta Ndara? Ndara… ndara Dana…
Ambarwati             : Kok kendelan wae ta mbakyu. Ndara Dana… sami kasugengan rawuhipun??
Sapanyana             : Ndara…
Yuyurumpung        : (njondhil) e… ya tak tampa… iki sapa Ki?
Sapanyana             : Hehehe niki mbakyu kula Ambarsari hla niki adhi kula Ambarwati.
Yuyurumpung        : Wehhh ayu tenan… iki apa warangganamu?
Sapanyana             : Inggih leres Ndara…
Yuyurumpung        : Ngene tak baleni maneh ukaraku mau. Kanjeng Adipati ing Paranggarudha iki bakal kagungan kersa mantu. Malakramakake kang putra Raden Menak Jasari klawan putri saka Carangsoka putrane kanjeng Adipati Puspa Handung Jaya sesilih Rara Rayungwulan. Hla kowe kaaturan supaya mayang ing pahargyan iku mau
Sapanyana             : Niku benjing napa Ndara?
Yuyurumpung        : Sasi ngarep iki. Rak lodhang ta? Yen wis isi iki tak tambahi, liyane wurungna. Iki panjere…
Sapanyana             : Wadhuh kok kathah sanget…
Yuyurumpung        : Wis ta waton sasi ngarep isa mayang neng Carangsoka. Lan aja lali sedulurmu iku diajak..
Sapanyana             : Inggih inggih Ndara… wah matur nuwun sanget hlo…
Yuyurumpung        : Iya, sawetara aku njaluk pamit…
Sapanyana             : Mangga-mangga ndherekaken konduripun. (srepeg Mataram)… Mbakyu Ambarsari lan Ambarwati…
Ambarsari             : Iya piye dhi…
Sapanyana             : Sampeyan wis ngerti dhewe yen sasi ngarep awake dhewe diaturi mayang neng Carangsoka. Mula aja nganti gawe gela. Ayo dicawisake ubarampene…
Ambarsari             : Iya ayo dhi…
Ambarwati             : Iya tak dherekne kakang…

Babak 3.
Setting: Pendhapa Carangsoka
Casting: Puspa Handungjaya, Prameswari Carangsoka, Grudapati,
Prameswari, Jasari, Rayungwulan, Yuyurumpung, Sukmayana, wadya
Paranggarudha, wadya  Carangsoka, Sapanyana, Ambarsari, Ambarwati.
Iringan: Sampak Sanga.
Adegan 1. Sapanyana mayang sabetan Gathutkaca. Rayungwulan nyaketi 
Sapanyana. Lampu mati sami bingung. Rayungwulan, Sapanyana, Ambarwati,
Ambarsari ical. Sami geger.
Puspa Handung     : Hlo kok nganti ana kedadeyan kaya mangkene…
Jasari                     : Dhuh kanjeng rama MaraSEPAH kados pundi niki. Gendhuk Rayungwulan nggih mboten wonten…
Puspa Handung     : Ora ana piye?
Grudapati              : Wahhh Sapanyana lunga, Rayungwulan kok ya ora ana kwadhe… piye yayi Puspa Handung Jaya..
Puspa Handung     : Adhuh kula piyambak nggih mboten mangertos kakang…
Jasari                     : Wahhh niki mesthi Rayungwulan digondhol Sapanyana Rama..
Grudapati              : Keparat Sapanyana… heh prajurit Paranggarudha!!
Koor                     : Kula kula…
Grudapati              : Ayo diluru playune Sapanyana… kecandhak pateni!!!
Koor                     : Nggih sendika…
Puspa Handung     : Patih Singapadu lan yayi Sukmayana
Singapadu             : Kula kanjeng
Sukmayana            : kula kanjeng..
Puspa Handung     : Kowe tak utus ngawat-awati wong-wong Paranggarudha anggone ngupadi Dhalang Sapanyana lan putriku Rayungwulan…
Koor                     : Sendika…





Babak 4.
Setting: Strat dalan
Casting: Dhagelan, Sapanyana, Rayungwulan, Ambarsari, Ambarwati,
Kembangjaya, Sukmayana.
Iringan: Godril
Adegan 1. Dhagelan guyonan ngentosi Ki Sapanyana mayang ing Carangsoka.
Adegan 2. Ki Sapanyana prapta.
Abdi 1                   : Weh Ki, napa sampeyan bibar wayangan dipun bayar kalih putri triman…
Abdi 2                   : Wahhh kaco iki, jelas ora bakal mangan…
Abdi 1                   : Kok gak mangan piye?
Abdi 2                   : Biasane Ki Sapanyana antuk sangu saka sing kagungan kersa njur didum-dumne nyang kanca-kancane kalebu aku karo kowe. Hla nek bayarane putri triman apa ya klakon didum?
Sapanyana             : Sik ta aja nggugu karepmu dhewe, aku dhewe iki ya bingung. Nalika aku ngepasi mayang kok ndilalah Den Ayu Rayungwulan ngglandhang aku metu saka pepanggungan.
Ambarsari             : Inggih Den ayu, mangga kondur mawon kula ajrih hlo
Ambarwati             : Inggih Ndara Putri mangga wangsul mawon. Mangke kula didukani kanjenge Dipati…
Sapanyana             : Hlo Kok malah nangis. Den Ayu…
Rayungwulan         : Kakang Dhalang… sumurupa sejatine ing pahargyan pawiwahan kuwi aku dipeksa supaya ngladeni Menak Jasari. Mangka aku ora seneng klawan Menak Jasari. Sapa ta wonge sing gelem leladi klawan wong lanang kaya Menak Jasari. Mula aku banjur ngglandhang Kakang Dhalang iku mau beteke aku gawanen lunga saka Kadipaten..
Sapanyana             : Wadhuh piye iki Mbakyu, apa ora mbebayani yen nganti aku ngayomi Gusti Rayungwulan…
Ambarsari             : Inggih Den ayu, niki mangke malah kula kalih adhi kula cilaka hlo…
Rayungwulan         : Nyai, aku njaluk tulung tenan nyai, sapa maneh sing gelem nulungi aku kejaba sampeyan kabeh…
Ambarwati             : Nanging ya mesakne hlo Mbakyu nasibe Den Ayu Rayungwulan iki…
Ambarsari             : Mesakne piye hlo Dhi?
Ambarwati             : Ya sapa ta sing gelem dirabekne mangka ora seneng klawan sing kakung. Apa ya klakon ana nganten sepasar bubar…
Ambarsari             : Iya bener Dhi, Dhi Sapanyana…
Sapanyana             : Apa Mbakyu?
Ambarsari             : Ngene Dhi, aku iki wanita ora beda klawan Den Ayu Rayungwulan, mesthine aku bisa ngrasakne penggalihe Gusti Ayu. Mula prayogane ayomana Dhi…
Rayungwulan         : Kakang Sapanyana…
Sapanyana             : Kula Den Ayu…
Rayungwulan         : Blaka wae, nalika aku nyawang citramu aku kasengsem apa maneh sampeyan kuwi dhalang isih mudha. Aku ayomana ngiras aku tak suwita karo sampeyan ya Kakang…
Sapanyana             : Suwita pripun niku?
Rayungwulan         : Aku peken bojo. Aku ora tresna Kakang Jasari. Aku tresna sampeyan kakang…
Ambarsari             : Biyuh piye dhi? Iki kanugrahan ya pacoban hlo…
Sapanyana             : Hmmm… nggih Gusti Putri… nggih kula tampi katresnan panjenengan. Nanging nggih ngaten niki kawontenan kula…
Rayungwulan         : Ora dadi ngapa Kakang…
Ambarsari             : Hla aku sing nyekseni ya Dhi
Ambarwati             : Aku iya Kakang…
Sapanyana             : Inggih, Den ayu, mbakyu Ambarsari lan kowe Ambarwati, seksenana nalika aku mayang mau lan mlayu kaglandhang Gusti Rayungwulan panggung wayang diroyom-royom klawan prajurit Paranggarudha, mula papan kana besuk bakal katelah PANGGUNG ROYOM.         Nalika kula mlajeng kelir kula dhawah ing sawah mila benjang papan dhawahipun kelir katelaha SAWAH SEKELIR.
Rayungwulan         : Aku nyekseni kakang…
Ambarsari             : Iya Dhi… Dhi aku kok ngelak banget ta…
Ambarwati             : iya kakang aku ngorong banget…
Sapanyana             : Iya kene entenana sawetara tak golek banyu utawa woh-wohan ing pategalan. Sekedhap nggih Den Ayu…
Adegan 2. Sapanyana teka nggawa semangka lan timun
Ambarsari             : Wis oleh dhi…
Sapanyana             : Iya, mau kau arep ngangsu nanging sumure ora ana banyune mula sumur tak golingake nganti banyune kutah. Mula seksenana papan kana besuk katelaha SUMUR GUMULING.
Rayungwulan         : Sumur gumuling…
Sapanyana             : Inggih Ndara ayu, hla tujune niki wau kula oleh semangka kalih timun. Mangga dipun dhahar ayo mbakyu, Dhi…
Adegan 3. Kembangjaya prapta
Kembangjaya         : O maling thik nggawa putri cacah telu…
Sapanyana             : Kisanak apa karepmu kowe ndakwa aku maling…
Kembangjaya         : Hla sing mbok pangan kuwi timune sapa… iku saka pategalane Kangmas Penewu Sukmayana ing Majasemi. Mula gandheng kowe maling manuta tak rangket…
Sapanyana             : Ngabangke kuping tembungmu ndakwa sing dudu dudu…
Kembangjaya         : Ngajak sulaya tenan kowe majua!!
Adegan 4. Kembangjaya tandhing Sapanyana dipisah Sukmayana.
Sukmayana            : Sik sik aja diterusne anggone kerengan… iki ana apa?
Kembangjaya         : Menika kangmas, pawongan menika kumawantun nyolong timun kalih semangka. Mangka niku taneman panjenengan. Pramila pawongan menika badhe kula rangket ngantos dados daredah menika kalawau.
Sukmayana            : Sik, he Kisanak kowe sapa?
Sapanyana             : Kula Sapanyana…
Sukmayana            : Hlo kowe dhalang saka Bakaran.
Sapanyana             : Inggih leres panjenengan sinten?
Sukmayana            : Aku panguwasa brangkulon tlatah Majasemi jenengku Penewu Sukmayana lan iki Adhiku Kembangjaya. He Ki…
Sapanyana             : Kula…
Sukmayana            : Kowe luput, sepisan kowe wani nyolong timun lan kapindho kowe wis kumawani nggonjak putrine Kanjeng Adipati Puspa Handung Jaya…
Rayungwulan         : Mangke riyin Paman, ingkang nggonjak sanes Kakang Sapanyana nanging kula ingkang nresnani Kakang Sapanyana.
Sukmayana            : Hlo kok ngaten dhasaripun menapa Ndara Ayu?
Rayungwulan         : Paman, kula mboten tresna kaliyan Menak Jasari. Lan malihipun sejatosipun kula mangertosi bilih Kadipaten Paranggarudha kepengin sanget njongkeng kalenggahanipun Kanjeng Rama Adipati. Pramila saking menika Paman, kula trimah nyabaraken pahargyan kalawingi…
Sukmayana            : Inggih, pancen sejatosipun kula sampun ngertos bab menika, awit salah satunggilipun dinten kula nate tandhing kaliyan andhahanipun Wedana Yuyurumpung ingkang kepengin nyidra pusaka Majasemi sekawan cacahipun ingkang name Kroncong Gumbalageni, Sabuk Taliwangke, Kuluk Kanigara saha Keris Rambut Pinutung. Nanging bab Sapanyana tetep lepat…
Ambarsari             : Kula sagah dados tombok kalepatanipun adhi kula kanjeng…
Sukmayana            : Iki sapa?
Ambasari               : Kula Ambarsari mbakyunipun Sapanyana. Kula sagah nglironi timun saha semangka…’
Sukmayana            : Sapanyana,
Sapanyana             : Kula Kanjeng…
Sukmayana            : Timun karo semangka kena diijoli mbakyumu. Mula mbakyumu bakal tak pundhut sisihan lan Ambarwati dadi sisihane Kembangjaya.
Kembangjaya         : Hlo sinten rame-rame manika, hlo wadya Paranggarudha ngamuk kangmas…
Sukmayana            : Ayo ditrenggalani, prajurit siyaga!!!


Babak 5.
Setting: Alas
Casting: Prajurit Paranggarudha, Prajurit Carangsoka
Iringan: Srepeg Barang
Adegan 1. Gepuk
-Menak Jasari gugur mengsah Sapanyana.
-Adipati Grudhapati gugur lumawan Kembangjaya
-Wadya Paranggarudha bubar. Ambarsari Ambarwati kabradhat Wedana
Yuyurumpung.
-Prajurit matur menawi Ambarsari Ambarwati kabradhat Yuyurumpung,
Sukmayana ngoyak.
-Yuyurumpung nggonjak Ambarsari Ambarwati. Kedenangan Sukmayana perang,
Yuyurumpung gugur. Rampung.


Tidak ada komentar:

Posting Komentar